ทำไมต้องเป็นพื้นที่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

หมู่บ้านโปร่งสำโรง บ้านป่าแดง บ้านห้วยสัตว์ใหญ่ บ้านร่วมใจพัฒนาและบ้านเขาแหลม คือเพียงหนึ่งในหมู่บ้านรอบ อุทยานแห่งชาติแก่งกระจานที่กำลังประสบปัญหาจากช้างป่า ที่รุกล้ำเข้ามาหากินในพื้นที่เกษตรกรรม สร้างความเสียหาย ต่อผลผลิต เช่น สับปะรด ตลอดจนพืชไร่ชนิดต่างๆ ในที่ดินทำกิน ของชาวบ้าน

ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น

สาเหตุสำคัญประการหนึ่งเกิดขึ้นจากการขยายตัวของชุมชน ทั้งในเรื่องพื้นที่อยู่อาศัยและพื้นที่เกษตรกรรม ประกอบกับสภาพป่าชั้นในเสื่อมโทรม ทำให้ช้างต้องถอยร่น หาแหล่งอาหารเรื่อยมา กระทั่งพรมแดนสุดท้าย "พื้นที่ทำกิน" ของชาวบ้าน ปัจจุบันช้างได้แยกหากินเป็นโขลงเล็กๆ 5 - 15 ตัว กระจายออกไปตามแนวเขตพื้นที่ทำกินหลายจุด เฉลี่ยเดือนละ ประมาณ 10 ครั้งและมีแนวโน้มถี่ขึ้นตลอด โดยจะลงทำลาย มากในฤดูแล้ง

ภาพความสูญเสียที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นชีวิตของช้าง หรือผลผลิตจากเรือกสวนไร่นาที่ได้รับความเสียหายก่อนฤดูกาลเก็บเกี่ยว คือรอยทางแห่งความขัดแย้งที่จำต้องเร่งแก้ไขโดยด่วน นับวัน ช้างกลุ่มนี้จะมีปริมาณเพิ่มขึ้นถึงประมาณร้อยละ 10 ตัวต่อปี ทีเดียว (โดยการสังเกตจากปริมาณลูกช้างในแต่ละโขลง)

คนกับช้าง : วิถีทางแห่งการเกื้อกูล

โครงการที่เกิดขึ้นเพื่อสร้างความอุดมสมบูรณ์ ด้านแหล่งอาหารและแหล่งน้ำให้แก่ช้างป่าในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ แก่งกระจาน อันจะเป็นหนทางในการลดปัญหาช้างป่า บุกรุกทำลายพื้นที่เกษตรกรรมของชาวบ้านกว่า 200 ครัวเรือนใน 7 หมู่บ้านรอบพื้นที่อุทยานฯ โดยมีแนวทาง การดำเนินงานดังนี้

แผนระยะสั้นและเร่งด่วน

1. สร้างแหล่งน้ำและแหล่งอาหารเสริมในป่าลึก ในเขตอุทยานฯ ได้แก่ การสร้างฝายน้ำล้น การปลูกพืช ที่เป็นอาหารของช้าง การทำโป่งเทียม
2. นำช้างบ้านมาเป็นกันชนช้างป่า บริเวณรอยต่อ ระหว่างอุทยานฯ กับพื้นที่เกษตรกรรมของชาวบ้าน
3. การให้ข้อมูลและประชาสัมพันธ์แก่ชุมชน องค์กร หน่วยงานทั้งในท้องถิ่นและสังคมเห็นความสำคัญ และร่วมมือ ในการแก้ปัญหาร่วมกัน

แผนงานระยะกลาง

1. ส่งเสริมอาชีพที่เหมาะสมให้แก่เกษตรกรใน พื้นที่จุดเสี่ยง เช่น การเลี้ยงโคนมและโคเนื้อ หรือการปลูก พืชจำพวกหญ้า หรือพริก ฯลฯ

แผนงานระยะยาว

1. ผสานรอยต่อระหว่างผืนป่าตะวันออกและ ผืนป่าตะวันตก โดยการทำ "สะพานช้าง" ซึ่งเป็นการ ปลูกต้นไม้เชื่อมต่อเส้นทางเดินของช้างเพื่อเป็นการขยายพื้นที่หากินตามธรรมชาติให้แก่ช้างป่า
2. ศึกษาวิจัยองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ สภาพป่า พืชอาหาร ถิ่นที่อยู่ ตลอดจนพฤติกรรมการหากินของช้าง เพื่อสร้างปราการป้องกันตามธรรมชาติ ระหว่าง "คนกับช้าง"

ผลที่คาดว่าจะได้รับตลอดระยะเวลาการดำเนิน โครงการ 5 ปี (ตุลาคม 2545 - กันยายน 2550)

• มีแหล่งน้ำสำหรับช้างป่าโดยเฉพาะอย่างยิ่งในฤดูแล้ง
• เพิ่มพืชอาหารของช้างป่าในบริเวณอ่างเก็บน้ำได้มากขึ้น
• เกิดองค์กรเครือข่ายความร่วมมือระดับท้องถิ่น
• สร้างแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

องค์กรหลักร่วมสร้างวิถีทางแห่งการเกื้อกูล

• สำนักบริหารจัดการพื้นที่อนุรักษ์ที่ 4
• อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
• อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี
• อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
• อบต.ป่าเต็งและอบต.ห้วยสัตว์ใหญ่
• สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย