ไซเตส (CITES) คืออะไร

ศ.ดร. ธงชัย พรรณสวัสดิ์
สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
12 เมษายน 2545

ไซเตส หรือ CITES เป็นคำย่อของ the Convention on International Trade in Endangered
Species of Wild Fauna and Flora ซึ่งหมายถึง อนุสัญญาที่ว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศในเรื่องที่
เกี่ยวกับสัตว์ป่าและพรรณพืชป่าที่มีอยู่น้อยจนถึงขีดอันตรายว่าอาจสูญพันธุ์ได้ จึงต้องมีกฎระเบียบ
(อนุสัญญา)นานาชาตินี้ขึ้นมาเพื่อควบคุมการค้าสินค้าเหล่านี้ข้ามประเทศ เช่น การจะขายงาช้าง
หนังเสือโคร่ง หรือกล้วยไม้บางชนิด ก็ต้องผ่านระเบียบเหล่านี้ด้วย ถ้าผิดระเบียบก็ต้องลงโทษผู้กระทำ
ผิด (ได้แก่ พ่อค้า หรือผู้ครอบครอง) ไปจนถึงริบของกลางและส่งของนั้นๆ กลับถิ่นเดิม

อนุสัญญานี้บางทีก็เรียกว่าอนุสัญญาวอชิงตัน เพราะได้เริ่มประชุมเกี่ยวกับเรื่องนี้ครั้งแรกขึ้นที่
กรุงวอชิงตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา

อนุสัญญานี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2518 และ ณ ต้นปี 2545 มีสมาชิกรวม 157 ประเทศ
ซึ่งประเทศไทยก็เป็นสมาชิกอยู่ด้วย

สัตว์ป่าและพืชป่าที่ต้องคุ้มครองนี้แบ่งได้เป็น 3 ประเภท คือ

ก) ชนิดในบัญชี 1 ได้แก่ ชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์แล้ว จึงห้ามค้าเด็ดขาด ยกเว้นเพื่อการศึกษา
วิจัย หรือเพาะพันธุ์ เช่น กระทิง ช้างเอเซีย แรด หมีควาย สมเสร็จ ฯลฯ

ข) ชนิดในบัญชี 2 ได้แก่ ชนิดที่ยังไม่ใกล้สูญพันธุ์ จึงค้าได้แต่ต้องควบคุมไม่ให้ลดปริมาณ
ลงเร็วเกินไป เช่น ลิง ค่าง ปลาโลมา ฯลฯ

ค) ชนิดในบัญชี 3 ได้แก่ ชนิดที่บางประเทศต้องการดูแลเป็นพิเศษแล้วขอความร่วมมือ
ประเทศอื่นๆ ให้ช่วยดูแลการนำเข้าด้วย เช่น นกขุนทองของไทย ควายของเนปาล ฯลฯ