Smart City ที่อัมสเตอร์ดัม ไม่ได้แค่เทคโนโลยี แต่มีเป้าหมายร่วม

เบญจมาส โชติทอง
ผู้อำนวยการฝ่ายบริการทางวิชาการ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
 
21 สิงหาคม 2561 | 18:54 น.

เดิมที Smart City มีมุมมองค่อนข้างกว้างต่อการเติบโตอย่างชาญฉลาดของเมือง  แต่ปัจจุบันได้เบนความสนใจไปที่การใช้นวัตกรรม เทคโนโลยี และระบบสารสนเทศ เข้ามาช่วยจัดบริการสาธารณะและการใช้ชีวิตประจำวันของคนเมือง จนเป็นที่มาของคำว่าเมืองอัจฉริยะ หากไปดู Smart City ที่เมืองอัมสเตอร์ดัม (Amsterdam) ประเทศเนเธอร์แลนด์  ก็จะเห็นความโดดเด่นอื่นๆ ที่ถูกพัฒนาควบคู่กันไป  





อัมสเตอร์ดัมได้ริเริ่มโครงการ Smart City Amsterdam ขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 2009 เป็นความร่วมมือของภาคเอกชน เทศบาล และประชาชน  มีการตั้งคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจเมืองอัมสเตอร์ดัมขึ้น เพื่อมุ่ง “สร้างเศรษฐกิจที่ยั่งยืนและการมีคุณภาพชีวิตที่ดี” โดยมีการริเริ่มโครงการย่อยต่างๆ  ที่พัฒนาร่วมกัน เกือบ 200 โครงการ โดยเฉพาะการแก้ปัญหาด้านการจราจร การใช้พลังงาน และความปลอดภัยของประชาชน
Smart City Amsterdam ได้รับแนวคิดมาจากสหภาพยุโรปซึ่งพัฒนา Europeansmartcities ขึ้น มีองค์ประกอบ 6 ด้าน ดังแผนภาพ  องค์ประกอบเหล่านี้ ได้จำแนกออกเป็น 27 ประเด็นย่อย และกำหนดเกณฑ์ชี้วัดขึ้น จำนวน 90 เกณฑ์ เพื่อให้ทุกฝ่ายเข้าใจไปในทิศทางเดียวกัน   

Smart People & Smart Living สังคมอัมสเตอร์ดัมเติบโตจากชุมชนเกษตรและประมง การเดินเรือ และการค้าขาย ปัจจุบัน อัมสเตอร์ดัมเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดของประเทศเนเธอร์แลนด์ มีประชากรประมาณ 1.1 ล้านคน โดยครึ่งหนึ่งเป็นชาวดัชท์และที่เหลือเป็นผู้ที่อพยพเข้ามาทำงานและอาศัยอยู่ในเมืองนี้   บางพื้นที่ยังคงรักษาวัฒนธรรมอันเก่าแก่ไว้อย่างเคร่งครัด  ไม่ว่าวิถีชีวิต อาชีพ และการแต่งกาย  ซึ่งยังคงช่วยหล่อเลี้ยงให้เกิดรายได้และการมีคุณภาพชีวิตที่ดี  ขณะที่พื้นที่ใจกลางเมืองได้ยอมรับเอาความทันสมัยเข้ามา  แต่ยังคงสะท้อนให้เห็นถึงรากเหง้าทางวัฒนธรรม  กลิ่นอายทางดนตรีและศิลปะ  ผ่านภาพวาดและประติมากรรม รวมถึงข้าวของเครื่องใช้ในอดีตที่ได้วางประดับประดาตามร้านอาหารและโรมแรงที่พัก  รวมถึงของที่ระลึกที่สะท้อนให้เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่นอันเป็นที่นิยมซื้อหาเป็นของฝากสำหรับนักท่องเที่ยวและผู้มาเยือน



Smart Economy  เห็นได้ชัดว่าการท่องเที่ยวเป็นแหล่งรายได้หนึ่งที่สำคัญ มีการสร้างกิจกรรมทื่เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยว อาทิ การพัฒนาศูนย์การประชุมนานาชาติ RAI Exhibition and Congress Centre ที่มีผู้เข้าร่วมประชุมจากประเทศต่างๆ มักสนใจมองหาโปรแกรมการท่องเที่ยวแบบวันเดียวก่อนการเดินทางกลับอยู่เสมอ นอกเหนือจากนั้น อัมสเตอร์ดัมยังมีภาคการเกษตร เช่น ดอกไม้ ผลไม้ ซึ่งส่งออกไปยังประเทศต่างๆ ในแถบยุโรป ผลิตข้าวบาร์เลย์ ข้าวสาลี ป้อนให้อุตสาหกรรมผลิตเบียร์ชื่อดังซึ่งเป็นที่นิยมไปทั่วโลก และมีการจูงใจทางด้านภาษีให้เกิดการลงทุนของบริษัทเอกชนระดับชาติและนานาชาติถึง 40,000 บริษัท มีธนาคารต่างประเทศกว่า 50 สาขา ทำให้เศรษฐกิจของเมืองสร้างรายได้ถึงร้อยละ 20 ของ GDP ประเทศ  

Smart Environment สิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องที่สัมผัสได้ตลอดการเดินทาง โดยเฉพาะความร่มรื่นจากต้นไม้ในพื้นที่สาธารณะตามแนวถนนและคลองต่างๆ  การวางผังเมืองอย่างเป็นระบบโดยคงสภาพพื้นที่ทางธรรมชาติและพื้นที่เกษตรกรรมรอบเมืองไว้เพื่อรองรับน้ำ ส่วนพื้นที่ในเมืองไม่ว่าที่จอดรถหรือทางเท้าจะปูด้วยอิฐที่ให้ซึมผ่าน เพราะชาวอัมสเตอร์ดัมทราบกันดีว่าเมืองของพวกเขาเสี่ยงกับการถูกน้ำท่วม เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเล การระบายลงสู่ทะเลเป็นไปได้ยาก เมื่อต้องรับน้ำที่ไหลมาจากต้นน้ำ การละลายของหิมะหรือน้ำแข็งจากเทือกเขา อาจสร้างความเสียหายได้  จึงได้จัดให้มีพื้นที่สำหรับน้ำ  ทั้งพื้นที่ชุ่มน้ำตามธรรมชาติ คลองต่างๆ พื้นที่เกษตรและพื้นที่อยู่อาศัยของประชาชน  ซึ่งหากถูกน้ำท่วมก็จะมีการชดเชยความเสียหายให้  นอกจากนี้ ยังพบเห็นการใช้พลังงานแสงอาทิตย์ตามอาคารที่พักอาศัยและอาคารทั่วๆ ไป  มีจุดชาร์ตพลังงานไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์สำหรับรถยนต์ไฟฟ้ากระจายเป็นจุดๆ  

Smart Mobility การเดินทางในเมืองอัมสเตอร์ดัมเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องกล่าวถึง ด้วยการออกแบบโครงข่ายการเดินทางอย่างเป็นระบบ ทั้งรถราง ถนน และคลอง เพื่อลดการใช้รถยนต์ส่วนตัวมากว่า 50 ปี  จัดให้มีที่จอดรถยนต์กระจายอยู่รอบๆ เมือง  มีที่จอดจักรยานขนาดใหญ่ในบริเวณจุดเชื่อมต่อของการเดินทาง ทำให้ส่งเสริมการเดิน การใช้จักรยาน และการเดินทางต่อด้วยระบบขนส่งสาธารณะได้เป็นอย่างดี ขณะที่การเดินทางโดยเรือผ่านคลองต่างๆ ก็ยังได้รับความนิยมกันอยู่มาก  ช่วยลดความแออัดบนท้องถนน ลดมลพิษจากควันและเสียงจากรถในเมืองได้มาก

Smart Governance องค์กรท้องถิ่นที่เรียกว่า City government Amsterdam  ทำหน้าที่ในการบริหารจัดการเมืองตามที่รัฐธรรมนูญของประเทศเนเธอร์แลนด์กำหนด  อาทิ ดูแลงานด้านระบบขนส่งสาธารณะและงานสาธารณะต่างๆ ไม่ว่าการจัดเก็บภาษี การใช้ที่ดินและก่อสร้างอาคาร การสาธารณสุข การป้องกันภัยพิบัติ ตำรวจ การศึกษา การประปา เป็นต้น มีการจัดระบบและกำหนดนโยบายที่มาจากการปรึกษาหารือระหว่างสภาเมือง นายกเทศมนตรี และประชาชน และมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยมีโครงการที่น่าสนใจชื่อว่า Smart Citizen project ที่ใช้แอปพลิเคชั่นให้ประชาชนร่วมติดตามและแจ้งเหตุมลพิษทางอากาศ เสียง และเสียงที่รบกวน เพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการจัดการเมือง

ความร่วมมือของภาคธุรกิจเอกชน สถาบันการศึกษา และประชาชน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางการพัฒนาเมือง และมีส่วนร่วมในโครงการสำคัญๆ  ทำให้ Amsterdam Smart City เติบโตไปพร้อมๆ กับการมีเศรษฐกิจที่ยั่งยืน มีคุณภาพชีวิต และสภาพแวดล้อมที่ดี  ตั้งรับและปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลง  ไม่ว่าการหลั่งไหลเข้ามาของแรงงานจากประเทศต่างๆ  การเพิ่มขึ้นของผู้สูงอายุ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิกาศที่ทำให้ธารน้ำแข็งและหิมะลายมากขึ้นหรือน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้น  แต่ด้วยการวางแผนเมืองอย่างเป็นระบบ  พัฒนาคนให้มีความตระหนักและร่วมมือในการพัฒนาเมืองอย่างชาญฉลาด จนเป็นแบบตัวอย่างที่ดีให้กับเมืองต่างๆ ได้เรียนรู้ว่า Smart City ไม่ได้เน้นแค่เทคโนโลยี แต่ต้องให้ความสำคัญกับการมีเป้าหมายและทิศทางที่ชัดเจน และการสร้างความร่วมมืออย่างจริงจัง

--------------------------------------------------------

Smart City
ที่อัมสเตอร์ดัม
ไม่ได้แค่เทคโนโลยี แต่มีเป้าหมายร่วม