ก้าวที่กล้าจัดการขยะชุมชนบ้านหนองแดง เรื่องราวที่ยิ่งใหญ่ ในชุมชนเล็กๆ จังหวัดน่าน

อาริยา วัชราพฤกษ์
ผู้จัดการโครงการ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
 
19 กันยายน 2561 | 18:02 น.

 

ทุกวันนี้ การจัดการขยะได้ถูกหยิบยกเป็นวาระแห่งชาติ  ที่ทุกฝ่ายต้องร่วมมือร่วมแรงกันอย่างจริงจัง  จึงอยากชวนไปเยี่ยมชุมชนบ้านหนองแดง ที่ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลตำบลหนองแดง อำเภอแม่จริม จังหวัดน่าน  ซึ่งเคยประสบปัญหาการจัดการขยะมาก่อน  แต่ด้วยความร่วมมือร่วมใจของคนในชุมชนกับหลายๆ ฝ่าย  ทำให้ปัญหานี้คลี่คลายได้มากกว่าที่คิด




ชุมชนแห่งนี้เป็นชุมชนเกษตรกรรมขนาดเล็ก มีประชากรประมาณ 320 คน  อยู่ห่างจากตัวเมืองน่านประมาณ 35 กิโลเมตร ต้องเดินทางด้วยเส้นทางที่ลาดชันผ่านภูเขาสูง  เมื่อ 4-5 ปีก่อน ต้องประสบกับปัญหาขยะที่เพิ่มมากขึ้น  เนื่องจากไม่มีการคัดแยกขยะ ขยะที่เกิดขึ้นในแต่ละวันสะสมไปเรื่อยๆ มีปริมาณมากขึ้น และจะถูกรวบรวมไปทิ้งลงบ่อขยะของชุมชนที่อยู่ในบริเวณหุบเขาในเขตป่าชุมชน  โดยไม่ได้ทำการฝังกลบอย่างเหมาะสม  ก่อให้เกิดกลิ่นเหม็น เป็นแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์นำโรค  และน้ำชะขยะไหลซึมลงสู่ชั้นใต้ดินไปยังลำน้ำว้า อันเป็นแม่น้ำสาขาของแม่น้ำน่าน

ชุมชนบ้านหนองแดงได้ร่วมกับเทศบาลตำบลหนองแดงและสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดน่าน  เริ่มพูดคุยและวางแผนจัดการขยะกัน ตั้งแต่ปี 2557 โดยเริ่มจากการคัดแยกขยะในครัวเรือน  ต่อมา ในปี 2561 ได้เข้าร่วมโครงการลดเมืองร้อน ด้วยมือเรา ปีที่ 13 ภายใต้โครงการโตโยต้าเมืองสีเขียว ของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยและบริษัท โตโยต้า มอเตอร์ ประเทศไทย จำกัด จัดทำโครงการ “หมู่บ้านต้นคิดเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม” บริหารจัดการขยะแบบมีส่วนร่วมอย่างเป็นระบบและมีการตั้งเป้าหมายในการลดปริมาณขยะเพื่อปิดบ่อขยะ โดยได้น้อมนำหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” มาเป็นแนวคิดในการดำเนินงาน
 
            ก้าวที่กล้าของการจัดการขยะของชุมชน เน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของครัวเรือนที่สามารถดำเนินการได้เองด้วยวิธีง่ายๆ ภายใต้วิถีของชุมชน โดยมีทุกภาคส่วนร่วมสนับสนุนให้การดำเนินงานมีต่อเนื่อง  
 

  • ก้าวกล้าที่ 1 ศึกษาบริบทของหมู่บ้าน สำรวจข้อมูลสภาพปัญหา สภาพบ่อขยะ ทิศทางการไหลของน้ำชะขยะ ปริมาณและองค์ประกอบขยะ เพื่อเป็นข้อมูลในการวางแผนและสร้างความเข้าใจกับประชาชน
  • ก้าวกล้าที่ 2 คืนข้อมูลให้กับชุมชน เพื่อให้รับรู้ข้อเท็จจริง สภาพปัญหาขยะของชุมชน ผลกระทบที่เกิดกับชุมชน และความจำเป็นที่จะต้องร่วมมือกัน
  • ก้าวกล้าที่ 3 เลือกคนรับผิดชอบและวิธีการที่เหมาะสม แต่งตั้งคณะทำงานบริหารจัดการขยะของชุมชน เลือกวิธีการทำงานที่ง่ายก่อน และต้องเหมาะสมกับบริบทของชุมชนหรือกลุ่มเป้าหมาย  ดังนี้
    • ขยะอินทรีย์ ทำปุ๋ยหมักในท่อซีเมนต์และน้ำหมักชีวภาพในแต่ละครัวเรือน
    • ขยะรีไซเคิล ครัวเรือนคัดแยกขยะรีไซเคิลเพื่อนำมาขายทุกวันที่ 10 ของเดือน
    • ขยะทั่วไป ลดการเกิดขยะ ใช้ถุงผ้าหรือตะกร้าไปซื้อของ ใช้กล่องหรือปิ่นโตใส่อาหารที่ซื้อจากร้านค้า เพิ่มมูลค่าด้วยการประดิษฐ์สิ่งของจากวัสดุเหลือใช้  ขยะที่ใช้ประโยชน์ไม่ได้จะรวบรวมให้เทศบาลนำไปกำจัด
    • ขยะอันตราย รวบรวมใส่ตู้เก็บขยะอันตรายของชุมชน เพื่อให้เทศบาลนำไปส่งกำจัดอย่างถูกต้อง
  • ก้าวกล้าที่ 4 ให้ความรู้เพิ่มประสบการณ์ เปิดมุมมองใหม่ๆ ในการจัดการขยะ แก่คณะทำงานชุมชนและประชาชนที่สนใจ  ไปศึกษาดูงานในพื้นที่ที่ประสบความสำเร็จเพื่อนำมาปรับใช้ในพื้นที่
  • ก้าวกล้าที่ 5 กระตุ้น ส่งเสริม และสนับสนุน จัดกิจกรรมในชุมชนและเข้าร่วมกิจกรรมกับหน่วยงานอื่น เพื่อกระตุ้นให้มีแรงผลักดันในการทำงานอย่างต่อเนื่อง
  • ก้าวกล้าที่ 6 แรงหนุนของเทศบาล เจ้าหน้าที่เทศบาลต้องร่วมมือกับชุมชนในการแก้ไขปัญหาขยะ โดยทุกวันพุธทีมงานจากเทศบาลจะไปเยี่ยมชุมชนเพื่อติดตาม ให้คำแนะนำ ให้กำลังใจ และเก็บข้อมูล
  • ก้าวกล้าที่ 7 ติดตามและประเมินผล ประชุมคณะทำงานเป็นประจำทุกเดือนเพื่อติดตามผลการดำเนินงานและแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น รวมถึงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระบบการทำงานร่วมกัน
  • ก้าวกล้าที่ 8 เก็บถังขยะและปิดบ่อขยะ ประชุมหารือผู้นำชุมชนและขอมติในที่ประชุมประชาคมหมู่บ้านในการเก็บถังขยะจากชุมชนคืนเทศบาล และปิดบ่อขยะของชุมชน
 


จากความร่วมมือ ร่วมใจสู่ความสำเร็จ เริ่มจากการที่ประชาชนมีความรู้และจัดการขยะในครัวเรือนของตนเองได้ ลดปริมาณขยะลงจากเดิมมีขยะเฉลี่ยวันละ 43.5 กิโลกรัม เหลือเฉลี่ยวันละ 12.95 กิโลกรัม ซึ่งช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 14,087 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์ต่อปี  ประหยัดงบประมาณในการจัดการขยะของเทศบาลได้ปีละประมาณ 81,440 บาท

นอกจากนี้ ยังก้าวไปสู่ ชุมชนปลอดถังขยะ และ สามารถปิดบ่อขยะของชุมชน   จนได้รับรางวัลชนะเลิศระดับจังหวัด (จังหวัดน่าน) ด้านการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชน “จังหวัดสะอาด” ประจำปี 2560 ของกระทรวงมหาดไทย และรางวัลที่ 3 ประเภทชุมชนที่มีการดำเนินงานลดภาวะโลกร้อนดีเด่นของโครงการลดเมืองร้อน ด้วยมือเรา ปีที่ 13 ภายใต้โครงการโตโยต้าเมืองสีเขียว ของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยและบริษัท โตโยต้า มอเตอร์ ประเทศไทย จำกัด

บทเรียนที่สำคัญจากการจัดการขยะของชุมชนบ้านหนองแดง  คือ การจัดการขยะต้นทางอย่างจริงจัง  ขับเคลื่อนโดยผู้นำชุมชนเพราะไม่มีปัญหาด้านการเมือง พร้อมทั้งปรับปรุงกฎ ระเบียบของเทศบาลให้เอื้อต่อการดำเนินงาน อีกทั้งหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบต้องลงพื้นที่ทำงานร่วมกับชุมชนอย่างจริงจังและต่อเนื่องโดยให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชน