คนใช้ครึ่งปี นกใช้ครึ่งปี ที่ไถหนาน: ถิ่นนกปากช้อนหน้าดำชนิดพันธุ์ที่หายากของโลก

พวงผกา  ขาวกระโทก
ผู้จัดการโครงการ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
 
13 พฤษภาคม 2562 | 10:46 น.


ความสมดุลทางนิเวศวิทยาของเมืองไถหนาน ถูกเติมเต็มขึ้นด้วยนกปากช้อนหน้าดำ
 (Black-faced Spoonbill) ที่ถูกจัดสถานภาพการอนุรักษ์ (IUCN Red list) ให้อยู่ในกลุ่มใกล้สูญพันธุ์ (Endangered) พวกมันจะบินหนีหนาวในช่วงฤดูใบไม้ร่วงจากทางตอนเหนือของจีน มาอาศัยอยู่ที่เมืองไถหนาน (Tainan) ทางชายฝั่งด้านตะวันตกเฉียงใต้ของเกาะไต้หวัน ในช่วงเดือนตุลาคมถึงเมษายนของปีถัดไป จนเป็นที่มาของสีสันแห่งฤดูกาลการชมนกปากช้อนหน้าดำของไต้หวันอันมีชื่อเสียง 


การอนุรักษ์นกปากช้อนหน้าดำซึ่งเป็นชนิดพันธุ์หายากและกำลังจะสูญพันธุ์ เริ่มชัดเจนเมื่อปี 2535 ที่มีจัดตั้งสมาคมนกป่าแห่งเมืองไถหนาน สมาคมฯ พยายามทำให้คนในท้องถิ่นเข้าใจและช่วยกันอนุรักษ์นกชนิดนี้ เมื่อสืบค้นพบว่าไถหนานเป็นแหล่งที่อยู่ดั้งเดิมของนกเหล่านี้  ทำให้คนไถหนานเกิดความมุ่งมั่นที่จะช่วยกันอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่ของนกอย่างจริงจัง  กระทั่งพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สร้างรายได้ให้กับคนท้องถิ่นในปัจจุบัน


ในแต่ละปี นกปากช้อนหน้าดำจะแวะเวียนมาพักในแถบนี้อยู่เสมอ ชาวประมงท้องถิ่นที่มีอาชีพเลี้ยงปลานวลจันทร์ทะเลในบ่อตื้นได้ใช้กลยุทธ์ “คนใช้ประโยชน์ครึ่งปี นกใช้ประโยชน์ครึ่งปี” จัดสรรการใช้พื้นที่เพื่อผลประโยชน์ที่ลงตัวระหว่างคนกับนกปากช้อนหน้าดำ  
โดยชาวประมงที่นี่ จะเริ่มปล่อยลูกปลาปลานวลจันทร์ทะเลลงบ่อราวเดือนเมษายน เมื่อโตเต็มที่ประมาณเดือนตุลาคมก็จะจับปลา และปล่อยบ่อที่สูบน้ำออกไปเกือบหมดให้ได้เป็นที่อยู่ของนกปากช้อนหน้าดำที่บินมาหลบหนาว และได้อาศัยปลาเล็กปลาน้อยและกุ้งที่หลงเหลืออยู่ก้นบ่อเป็นอาหาร นับเป็นการหมุนเวียนการใช้ประโยชน์พื้นที่และรักษาระบบนิเวศสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน วิธีการนี้ทำให้ผลิตภัณฑ์จากปลานวลจันทร์ทะเลได้รับการรับรองว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีวิธีการเลี้ยงที่เป็นมิตรกับนกปากช้อนหน้าดำและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ส่งผลให้อาหารกระป๋อง ลูกชิ้น และผลิตภัณฑ์จากปลานวลจันทร์ทะเลได้รับการรับรองว่าเป็นสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมไปด้วย
 


ชาวประมงท้องถิ่นยังได้เข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมการท่องเที่ยว โดยสลับกันมาเป็นไกด์ในช่วงที่ว่างจากการเลี้ยงปลา ให้บริการเรือสำหรับนักท่องเที่ยวล่องชมบึงเซี่ยหู  และสามารถถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับนกปากช้อนหน้าดำ ความสำคัญของพื้นที่ชุ่มน้ำ ความหลากหลายของระบบนิเวศ และนกอื่น ๆ ที่อาศัยอยู่ในแหล่งเดียวกัน พวกเขาสามารถถ่ายทอดเรื่องราวได้อย่างมีเสน่ห์  สร้างความประทับใจแก่นักท่องเที่ยวและคณะศึกษาดูงานของพวกเราเป็นอย่างมาก


การเยือนนครไถหนานในคราวนี้  นับเป็นโอกาสดีที่ได้ชมทั้งความเป็นเมืองเก่าแก่ที่เคยรุ่งเรืองทางวัฒนธรรม ผสมผสานกับสิ่งใหม่ ๆ จนพัฒนาเป็นเมืองท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่โอบล้อมไปด้วยสภาพธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์และหลากหลายไปด้วยชนิดพันธุ์หายาก จึงไม่แปลกใจเลยว่า..ทำไมวันนี้นครไถหนานจึงกลายเป็นจุดหมายปลายทางของผู้มาเยือน


ขอขอบคุณผู้บริหารและผู้แทนสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดเพชรบุรี จังหวัดระนอง และจังหวัดพังงา  ผู้แทนกลุ่มเครือข่ายอนุรักษ์พันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ใกล้สูญพันธุ์ในพื้นที่เหล่านั้น  สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) และองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากร-ธรรมชาติ (IUCN) ซึ่งได้ร่วมศึกษาดูงานภายใต้โครงการอนุรักษ์ถิ่นอาศัยของชนิดพันธุ์พืชและสัตว์ที่มีความสำคัญระดับโลกในพื้นที่ภาคการผลิต ในครั้งนี้
 
โดย พวงผกา  ขาวกระโทก  ผู้จัดการโครงการ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย | http://www.tei.or.th/file/files/190513-article-puangpaka.pdf