ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนปลอดขยะบ้านรางพลับ ตำบลกรับใหญ่ อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เป็นตัวอย่างของความสำเร็จในการจัดการขยะมูลฝอยโดยชุมชน ที่สะท้อนให้เห็นว่า “การจัดการขยะอย่างยั่งยืน” ไม่ได้เริ่มจากเทคโนโลยีขั้นสูง หากเริ่มจากการสร้างความเข้าใจร่วม กลไกการมีส่วนร่วม และการจัดการที่เหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น

กรณีบ้านรางพลับแสดงให้เห็นแนวทางการจัดการขยะอย่างครบวงจร ตั้งแต่การลดขยะต้นทาง การคัดแยกขยะอย่างเป็นระบบ การนำวัสดุเหลือใช้กลับมาใช้ประโยชน์และเพิ่มมูลค่า การจัดการขยะอินทรีย์ในครัวเรือนผ่านการทำปุ๋ยหมัก ตลอดจนการจัดให้มีจุดรวบรวมขยะอันตรายเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน แนวทางดังกล่าวช่วยลดปริมาณขยะที่ต้องนำไปกำจัดขั้นสุดท้าย และส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าในระดับชุมชน

ความสำเร็จของบ้านรางพลับเกิดจากความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างผู้นำชุมชน ประชาชนในพื้นที่ และหน่วยงานท้องถิ่น โดยมีผู้นำชุมชนเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนการมีส่วนร่วม ขณะที่ เทศบาลตำบลกรับใหญ่มีบทบาทสำคัญในการผลักดันและส่งเสริมการจัดการขยะของชุมชนอย่างเป็นระบบ ทั้งในด้านการสนับสนุนเชิงนโยบาย การจัดสรรทรัพยากร การเสริมสร้างความรู้ และการบูรณาการการดำเนินงานเข้ากับภารกิจของท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง ทำให้ศูนย์การเรียนรู้แห่งนี้ไม่ใช่เพียงพื้นที่สาธิต แต่เป็น “กลไกการเรียนรู้ของชุมชน” ที่สามารถถ่ายทอดประสบการณ์และขยายผลสู่พื้นที่อื่นได้

สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) ได้นำบทเรียนจากพื้นที่ต้นแบบแห่งนี้มาศึกษา วิเคราะห์ และสังเคราะห์เป็นองค์ความรู้เชิงระบบ ภายใต้โครงการเสริมสร้างการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนในอาเซียนและจีน ด้วยการสนับสนุนจาก Earthcare Foundation (ECF) โดยมุ่งพัฒนาระบบการจัดการขยะที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน บูรณาการแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน และเชื่อมโยงบทเรียนจากระดับพื้นที่สู่การแลกเปลี่ยนในระดับภูมิภาค

บทเรียนจากบ้านรางพลับจึงไม่เพียงสะท้อนความสำเร็จของชุมชนในระดับท้องถิ่น หากยังเป็นส่วนหนึ่งขององค์ความรู้ที่ TEI ใช้ในการพัฒนาฐานข้อมูล ชุดเครื่องมือ และข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อสนับสนุนการจัดการขยะมูลฝอยอย่างยั่งยืน และเผยแพร่บทเรียนสู่เครือข่ายอาเซียน–จีนในระยะยาว