22-23 สิงหาคม 2569 สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) ร่วมกับ เครือข่ายเกาะยั่งยืนประเทศไทย (Thailand Sustainable Island Alliance: TSIA) กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) Environmental Justice Foundation (EJF) และมูลนิธินิเวศวิถี เดินหน้าจัดการอบรม “ทางออก (ของ) ขยะเกาะ ระยะที่ 2: การออกแบบระบบและการจัดการปลายทางอย่างยั่งยืน” (Islands Waste Solution – Phase 2: System Design & Sustainable End-of-Life Management) รุ่นที่ 4 ณ เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา เพื่อเชื่อมโยงบทเรียนจากเครือข่ายเกาะ และร่วมกันค้นหาแนวทางจัดการขยะที่ตอบโจทย์บริบทของพื้นที่ โดยมีนายไกรวุฒิ ระวังชา รองนายกอบต.เกาะยาวน้อย ให้เกียรติกล่าวต้อนรับและเปิดการประชุม

ผู้เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้มาจากภาคีเครือข่ายเกาะกว่า 30 คน จาก 9 เกาะ ได้แก่ เกาะยาวน้อย เกาะยาวใหญ่ เกาะภูเก็ต เกาะปู เกาะจำ เกาะศรีบอยา เกาะปันหยี เกาะหมากน้อย และเกาะไหง ได้เรียนรู้เครื่องมือ Waste Flow Analysis สำหรับวิเคราะห์เส้นทางการไหลของขยะ ตั้งแต่ต้นทาง การรวบรวม การขนส่ง จนถึงปลายทาง ช่วยให้เห็นจุดคอขวด ข้อจำกัด และศักยภาพที่ซ่อนอยู่ ก่อนนำข้อมูลเชิงประจักษ์มาร่วมกันออกแบบระบบตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน ให้เหมาะสมกับบริบททางแต่ละเกาะ

นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมยังได้ศึกษาดูงานและแลกเปลี่ยนเรียนรู้โมเดลการจัดการขยะในพื้นที่เกาะยาวน้อย โดยใช้ “พื้นที่จริง” เป็นห้องเรียน เพื่อเรียนรู้ตั้งแต่การลดและคัดแยกขยะที่ต้นทาง การรวบรวมและนำวัสดุกลับมาใช้ประโยชน์ ตลอดจนการจัดการขยะปลายทาง พร้อมแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้ประกอบการ และผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ ทำให้เห็นทั้ง แนวทางที่ดำเนินการได้จริง ปัจจัยความสำเร็จ ข้อจำกัด และโอกาสในการต่อยอด ระบบจัดการขยะของเกาะยาวน้อย ซึ่งการศึกษาดูงานยังช่วยเชื่อมโยง “ข้อมูลจาก Waste Flow Analysis” เข้ากับ “การจัดการที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่” ทำให้ผู้เข้าร่วมสามารถมองเห็นภาพรวมว่าการคัดแยกต้นทาง การใช้ประโยชน์จากวัสดุ การรวบรวมและขนส่ง ตลอดจนการจัดการปลายทาง มีความสัมพันธ์กันอย่างไร และส่วนใดของระบบที่สามารถพัฒนาให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ก่อนนำบทเรียนกลับไปปรับใช้ให้เหมาะกับบริบทของแต่ละเกาะ

จาก เกาะลิบง ไปเกาะสีชัง สู่เกาะพะงัน และปิดท้ายที่เกาะยาวน้อย จึงไม่เพียงเป็นการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจัดการขยะ แต่ยังเป็นการเชื่อมโยงคนทำงานและบทเรียนจากเกาะที่มีบริบทแตกต่างกัน ให้เกิดเป็นเครือข่ายการเรียนรู้ที่สามารถแลกเปลี่ยนข้อมูล ประสบการณ์ และแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกัน บทเรียนจากเกาะยาวน้อยยังสะท้อนให้เห็นว่า การจัดการขยะเกาะไม่สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยหน่วยงานหรือมาตรการใดเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยการเชื่อมต่อระหว่างชุมชน ท้องถิ่น ผู้ประกอบการ ภาคประชาสังคม และภาคีที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่การลดขยะต้นทาง การคัดแยกและใช้ประโยชน์ ไปจนถึงการจัดการปลายทาง เพื่อให้ทุกส่วนของระบบสามารถทำงานสอดประสานกันได้จริง