TEI ขึ้นเวที COP31 ชูบทเรียนฉลากเขียวไทย ใช้การจัดซื้อภาครัฐสร้างตลาดสินค้าคาร์บอนต่ำสู่เป้าหมาย Net Zero 2050

สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย หรือ TEI ร่วมจัดเวทีคู่ขนานอย่างเป็นทางการของ UNFCCC ณ เมืองอันตัลยา สาธารณรัฐทูร์เคีย เชื่อมฉลากสิ่งแวดล้อมและข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ตรวจสอบได้เข้ากับการจัดซื้ออย่างยั่งยืนและการเงินสีเขียว

ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) ร่วมเสวนาในเวทีคู่ขนานอย่างเป็นทางการของกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) ในการประชุม COP31 วันเสาร์ที่ 14 พฤศจิกายน 2569  

เวทีดังกล่าวจัดขึ้นภายใต้หัวข้อ Powering Climate Action: Leveraging Ecolabelling for Sustainable Procurement and Green Finance โดย TEI ร่วมกับโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติและเครือข่าย One Planet Network (UNEP/One Planet Network) องค์กร Consumers International และเครือข่ายฉลากสิ่งแวดล้อมโลก (Global Ecolabelling Network หรือ GEN) เพื่อหารือว่ารัฐบาล ภาคธุรกิจ และผู้บริโภคจะใช้ข้อมูลความยั่งยืนของผลิตภัณฑ์ที่น่าเชื่อถือในการตัดสินใจได้อย่างไร ตั้งแต่การกำหนดนโยบายด้านภูมิอากาศไปจนถึงการเลือกซื้อสินค้าและการพิจารณาลงทุน

เวทีประกอบด้วยผู้แทนจากหน่วยงานต่าง ๆ อาทิ Muthusezhiyan Nallathambi รองผู้อำนวยการบริหาร CII–Sohrabji Godrej Green Business Centre ซึ่งเข้าร่วมในฐานะผู้แทน GEN รวมถึง Gulnara Roll หัวหน้าส่วน Sectoral Transition ของ UNEP, Josh Bayly ผู้อำนวยการด้านความยั่งยืนของ Consumers International และ Sai Kishore Nellore, Climate Action Lead, Olam Agri


เปลี่ยนกำลังซื้อภาครัฐให้เป็นแรงจูงใจแก่ผู้ผลิต
ในการนำเสนอหัวข้อ Turning Ecolabels into Demand: Lessons from Sustainable Public Procurement in Thailand ดร.วิจารย์จะอธิบายว่าการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวของภาครัฐ (Green Public Procurement หรือ GPP) โดยนำเสนอบทเรียนของประเทศไทยในการใช้ฉลากสิ่งแวดล้อมและข้อมูลคาร์บอนประกอบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ เพื่อเพิ่มความต้องการสินค้าที่มีสมรรถนะด้านสิ่งแวดล้อมดีขึ้น และช่วยให้เจ้าหน้าที่จัดซื้อตรวจสอบคุณสมบัติของสินค้าได้สะดวกขึ้น สามารถส่งสัญญาณให้ผู้ผลิตเห็นความต้องการสินค้าที่มีสมรรถนะด้านสิ่งแวดล้อมดีขึ้นได้อย่างไร เมื่อหน่วยงานรัฐนำเกณฑ์สิ่งแวดล้อมมาใช้กับสินค้าที่จัดซื้อเป็นประจำ ผู้ประกอบการจะเห็นชัดขึ้นว่าควรปรับปรุงผลิตภัณฑ์และเตรียมหลักฐานด้านใดเพื่อเข้าร่วมเสนอราคา กำลังซื้อของรัฐจึงมีส่วนสร้างแรงจูงใจให้ภาคธุรกิจลงทุนปรับปรุงสินค้าและกระบวนการผลิต

บทเรียนจากไทยให้ความสำคัญกับการเชื่อมงานของหน่วยงานที่ดูแลนโยบายสิ่งแวดล้อมกับหน่วยงานที่ดูแลกระบวนการจัดซื้อ กรมควบคุมมลพิษมีบทบาทในการขับเคลื่อนนโยบายและจัดทำบัญชีสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ขณะที่กรมบัญชีกลางดูแลกรอบการจัดซื้อจัดจ้างและระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) ส่วนฉลากสิ่งแวดล้อมและข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการตรวจสอบเป็นหลักฐานให้เจ้าหน้าที่ใช้ประกอบการพิจารณาว่าสินค้าตรงตามเกณฑ์ที่กำหนดหรือไม่

ใช้ฉลากสิ่งแวดล้อมควบคู่กับข้อมูลคาร์บอน
ฉลากเขียวของประเทศไทย ซึ่งดำเนินงานโดย TEI เป็นฉลากสิ่งแวดล้อมประเภทที่ 1 ตามแนวทาง ISO 14024 โดยกำหนดเกณฑ์ตามกลุ่มผลิตภัณฑ์และพิจารณาประเด็นสิ่งแวดล้อมที่สำคัญตลอดวัฏจักรชีวิต เมื่อการจัดซื้อมีเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโดยเฉพาะ ข้อมูลคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของผลิตภัณฑ์สามารถใช้ประกอบการพิจารณาเพิ่มเติมได้ การเปรียบเทียบข้อมูลดังกล่าวควรใช้หน่วยอ้างอิง ขอบเขตการประเมิน และวิธีคำนวณที่สอดคล้องกัน เพื่อให้ตัวเลขสะท้อนความแตกต่างของผลิตภัณฑ์อย่างมีความหมายต่อการตัดสินใจ

ดร.วิจารย์ระบุว่าแนวทางนำข้อมูลไปใช้เป็นลำดับ ตั้งแต่การขอข้อมูลจากผู้ผลิต การทดลองใช้เกณฑ์จัดซื้อ และการติดตามผล วิธีนี้ช่วยให้หน่วยงานเห็นว่าตลาดมีสินค้าและข้อมูลพร้อมเพียงใดก่อนนำเกณฑ์ไปใช้ในวงกว้าง และเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการเตรียมความพร้อมได้ตามช่วงเวลา รวมถึงการนำเสนอสถิติการจัดซื้อสีเขียวของไทยช่วงปี 2559–2569 ทั้งมูลค่าและสัดส่วนการจัดซื้อสีเขียว ตลอดจนปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ลดได้ เพื่อให้หน่วยงานเห็นทั้งความคืบหน้าด้านการจัดซื้อและผลด้านสิ่งแวดล้อม

เปิดข้อมูลให้ผู้ซื้อเข้าถึงและตรวจสอบได้
อีกประเด็นของเวทีคือการใช้เครื่องมือดิจิทัลให้ผู้ซื้อเข้าถึงข้อมูลความยั่งยืนของผลิตภัณฑ์ได้ง่ายขึ้น ตัวอย่างหนึ่งคือการเชื่อมรายการสินค้าเข้ากับทะเบียนรับรองที่ค้นหาตามรุ่นผลิตภัณฑ์ได้ ผู้จัดซื้อและผู้บริโภคจึงสามารถตรวจสอบขอบเขตการรับรองและสถานะของผลิตภัณฑ์ก่อนตัดสินใจ ขณะที่ผู้ขายมีช่องทางอ้างอิงหลักฐานชุดเดียวกัน การแสดงข้อมูลที่มาของคำกล่าวอ้างอย่างชัดเจนยังช่วยให้ผู้ซื้อประเมินได้ว่าคำกล่าวอ้างด้านสิ่งแวดล้อมครอบคลุมเรื่องใด และลดโอกาสเกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนจากการฟอกเขียว

เวทีได้หารือถึงความเชื่อมโยงระหว่างการจัดซื้ออย่างยั่งยืนกับ Green Finance ด้วย เมื่อเกณฑ์จัดซื้อชัดเจนและมีการใช้อย่างต่อเนื่อง ผู้ผลิตสามารถใช้ข้อมูลความต้องการของตลาดประกอบการวางแผนลงทุน เช่น การปรับกระบวนการผลิตเพื่อลดการใช้พลังงานหรือการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ด้านผู้ให้เงินทุน ข้อมูลสมรรถนะสิ่งแวดล้อมที่ตรวจสอบได้อาจใช้ประกอบการประเมินโครงการและติดตามผลหลังการลงทุนตามเกณฑ์ของแต่ละแหล่งเงินทุน การหารือจึงครอบคลุมทั้งวิธีสร้างความต้องการซื้อและวิธีสนับสนุนให้ผู้ผลิตมีทรัพยากรสำหรับปรับตัวตามความต้องการนั้น

สำหรับประเทศที่กำลังพัฒนาระบบจัดซื้อสีเขียว ประสบการณ์จากไทยเปิดประเด็นให้แลกเปลี่ยนว่าควรเริ่มจากกลุ่มสินค้าใด จะใช้ข้อมูลที่มีอยู่เพื่อลดภาระของเจ้าหน้าที่อย่างไร และควรติดตามผลด้วยตัวชี้วัดใด การเสวนาจะเปิดโอกาสให้ผู้แทนจากแต่ละภาคส่วนนำประสบการณ์มาพิจารณาร่วมกัน เพื่อให้การกำหนดเกณฑ์จัดซื้อ การเปิดเผยข้อมูล และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ตอบโจทย์ทั้งการใช้งานจริงและเป้าหมายด้านภูมิอากาศของแต่ละประเทศ